Kan het slimmer?

Het probleem

De allerrijksten verdienen hun geld vooral met hun eigen bedrijven. Die winst blijft grotendeels in de bv staan: de top 0,01% keerde volgens het CPB gemiddeld maar 14% van de winst uit. Over de rest wordt (nog) geen box 2-belasting betaald. Zo komt de belastingdruk van de rijkste 1.400 Nederlanders uit op 27,8%, lager dan die van midden- en hoge inkomens. Wereldwijd betalen miljardairs volgens Zucman effectief zo'n 0,3% van hun vermogen per jaar aan persoonlijke belasting.

Hoe werkt het voorstel?

• Wie meer dan €100 miljoen bezit, betaalt minimaal 2% van dat vermogen per jaar aan persoonlijke belasting.
• Al betaalde inkomstenbelasting (box 1, 2 en 3) en vermogensbelasting tellen mee. Vennootschapsbelasting telt niet mee, want die betaalt het bedrijf, niet de eigenaar.
• Betaal je al 2% of meer, dan verandert er niets. Betaal je minder, dan volgt een aanvullende heffing.
• Tegen vertrek naar het buitenland: een sterkere exitheffing. Nederland heeft al een 'conserverende aanslag' bij emigratie, die meestal tien jaar geldt.

Wat levert het op in Nederland?

Volgens Quote telt Nederland 52 miljardairs. De 500 rijkste Nederlanders bezitten samen bijna €273 miljard; de ondergrens van die lijst ligt rond €140 miljoen. Follow the Money rekende uit dat een minimumbelasting voor de miljardairs alleen maximaal iets meer dan €1 miljard per jaar oplevert. Met een grens van €100 miljoen wordt de grondslag meer dan €250 miljard en de opbrengst ongeveer vier keer zo hoog. Dat is een journalistieke raming; het kabinet zegt dat een officiële raming 'op dit moment niet goed mogelijk' is.

Wat zegt het kabinet?

In een Kamerbrief van 6 maart 2026 noemt staatssecretaris Eerenberg het voorstel 'op papier logisch', maar ziet het kabinet zes bezwaren: er is geen raming, het wijkt af van het Nederlandse stelsel, niet-beursgenoteerde bedrijven zijn lastig te waarderen, gegevens over buitenlands vermogen ontbreken, rijken kunnen vertrekken, en er is internationaal geen meerderheid. Het kabinet heeft 'geen voornemen om verdere stappen te nemen'. Wel wordt de bestaande exitheffing in 2026 geëvalueerd.

De tegenargumenten, en de antwoorden

Elders in de wereld

• Frankrijk: de 'taxe Zucman' (2% vanaf €100 miljoen, zo'n 1.800 huishoudens) werd in februari 2025 aangenomen door de Assemblée, maar sneuvelde in de Senaat en in oktober 2025 definitief. Ramingen liepen uiteen van €5 miljard tot €15–25 miljard per jaar.
• Californië: op 3 november 2026 stemmen kiezers over Proposition 40, een eenmalige belasting van 5% op het vermogen van miljardairs. Peilingen geven 48 tot 52% steun. Tegenstanders haalden ruim $187 miljoen op voor hun campagne, waarvan Google-medeoprichter Sergey Brin alleen al $102 miljoen gaf.
• Noorwegen en Zwitserland hebben al lang een vermogensbelasting (in Noorwegen 1,0 tot 1,1%). In Zwitserland levert die 1,2% van het bbp op.

Het Nederlandse alternatief: belast winst die in de bv blijft

Ook zonder vermogensbelasting kan het eerlijker. Het CPB noemt een aantal opties, deels met ramingen uit 'Keuzes in Kaart' (2025):

• Bedrijfsopvolgingsregeling en doorschuifregeling afschaffen: €1,1 miljard per jaar.
• Een jaarlijkse voorheffing in box 2 op basis van een verondersteld rendement van 4%: €0,7 miljard.
• Lenen van de eigen bv verder beperken (het kabinet doet dit nu deels).
• Box 2 en box 3 gelijker belasten, zodat beleggen via een bv geen belastingvoordeel meer geeft.

Het kabinet kiest juist voor een lager box 2-tarief (29,2% in plaats van 31%), om dga's te verleiden meer winst uit te keren.

Bronnen: CPB 'Inkomens en belastingen aan de top' (2024) · Zucman, rapport voor de G20 (2024) · Kamerbrief minimumbelasting, Kamerstuk 32 140 nr. 290 (2026) · Follow the Money (2025) · Quote 500 (2025) · CPB 'Keuzes in Kaart 2027–2030' · CalMatters en CNN (2026). Zie bronnen.

Waar gaat het geld heen?

Fiscale regelingen zijn eigenlijk uitgaven, maar dan via de belastingdienst: de overheid ziet af van belasting om iets te stimuleren. Zo zien de €185,6 miljard er in 2027 uit:

De grootste regelingen

Wat blijkt uit evaluaties?

• Van de 116 regelingen die ambtenaren in 2025 bekeken, waren er maar 15 aantoonbaar doelmatig. 32 waren dat niet, bij 42 was het onzeker en 27 zijn nooit onderzocht.
• In 2022 stelde het ministerie vast dat maar 10% van de regelingen een 'overtuigend positieve' evaluatie had, en dat negatieve uitkomsten zelden tot afschaffing leidden.
• Het grootste deel van het geld, zoals de heffingskortingen en het pensioen, wordt nooit als geheel geëvalueerd.

Welke regelingen zouden als eerste op de schop moeten?

Ter vergelijking: de afschaffing van de aftrek voor specifieke zorgkosten, waar vooral chronisch zieken last van hebben, levert het kabinet €560 miljoen op. Dat is minder dan de BOR kost.

Kanttekeningen

Wat een regeling kost, is niet precies wat afschaffen oplevert: mensen en bedrijven passen hun gedrag aan. En niet elke regeling is slecht omdat hij duur is. De arbeidskorting is negatief geëvalueerd, maar is ook een belangrijk instrument om werken te laten lonen. Hervormen kan hier beter samengaan met lagere tarieven. Precies daarom is een openbaar scorebord nodig: dan gaat het debat over feiten in plaats van over wie het hardst roept.

Bronnen: Miljoenennota 2027, bijlage 4 · Algemene Rekenkamer, verantwoordingsonderzoek 2025 · Ambtelijk rapport 'Kansen voor lagere tarieven en beter beleid' (2025) · Onderzoek fiscale regelingen (2022) · CPB-evaluatie bedrijfsoverdracht (2022). Zie bronnen.

Het probleem: de groei stokt

Wat adviseerde Wennink?

In 'De route naar toekomstige welvaart' (december 2025) rekent Peter Wennink voor dat er tot 2035 €151 tot €187 miljard extra moet worden geïnvesteerd, vooral door bedrijven. De overheid moet daarvoor €19 tot €62 miljard bijdragen en de randvoorwaarden regelen. Zijn belangrijkste voorstellen:

• Een Nationale Investeringsbank met €10–20 miljard, die tot €100 miljard aan investeringen moet losmaken.
• Een agentschap voor baanbrekende innovatie met €2 miljard.
• €14,9 miljard extra voor onderzoek en ontwikkeling, om in 2030 op 3% van het bbp te komen.
• Landelijke regie op vergunningen, ruimte om te experimenteren met nieuwe technologie, en een oplossing voor het overvolle stroomnet.

Wat doet het kabinet?

Het coalitieakkoord belooft 'conform het rapport-Wennink' te sturen op 1,5% structurele groei. Maar volgens het CPB krijgt de investeringsinstelling €3,3 miljard (Wennink: €10–20 miljard), het innovatieagentschap €0,5 miljard (Wennink: €2 miljard) en wordt het Toekomstfonds gehalveerd. De economische groei in deze kabinetsperiode blijft daardoor gemiddeld gelijk aan wat toch al verwacht werd. Ook de Raad van State vindt dat de begroting niet aansluit bij de eigen analyse van het kabinet.

Waar loopt Nederland achter?

Uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling, als % van het bbp:

Startups die doorgroeien tot scale-up:

• Nederlandse pensioenfondsen hebben €293 miljard belegd in aandelen van Amerikaanse bedrijven en maar €23 miljard in Nederlandse bedrijven.
• Bedrijven investeerden in 2025 10,7% van het bbp, tegen 12,6% gemiddeld in het eurogebied.
• Er is een woningtekort van bijna 400.000 woningen, wat het lastig maakt om werknemers aan te trekken.

Wat ASML laat zien

ASML haalde in 2025 €32,7 miljard omzet en €9,6 miljard winst, met 23.546 voltijdbanen in Nederland. Het bedrijf betaalde €1,2 miljard winstbelasting in Nederland; het effectieve belastingtarief was 17,7%, mede dankzij de innovatiebox. De overheid trok in 2024 €1,7 miljard uit voor de regio Eindhoven (Project Beethoven), mede om ASML in Nederland te houden. Eén succesbedrijf levert dus veel op, maar komt er niet vanzelf: het vraagt om onderzoek, talent, stroom en kapitaal.

Eerlijk is eerlijk: groei is geen gratis oplossing

Het CPB rekende uit dat 0,5 procentpunt extra productiviteitsgroei per jaar de economie in 2060 18% groter maakt, maar de staatsschuld óók hoger, omdat uitkeringen en zorguitgaven meegroeien. Wat de overheidsfinanciën wél direct helpt, is als meer mensen (meer uren) werken: 1% hogere arbeidsdeelname verlaagt de schuld in 2060 met 7,7 procentpunt. De OESO schat dat lagere belasting op werk, een eenvoudiger toeslagenstelsel en meer geld voor onderzoek en onderwijs het bbp per hoofd na tien jaar met zo'n 0,6% kunnen verhogen.

Ons voorstel: combineer de investeringen van Wennink met een belastingstelsel waarin (meer) werken loont, betaal dat deels uit het opruimen van ondoelmatige fiscale regelingen, en koppel niet alle uitgaven automatisch aan de groei.

Bronnen: Rapport-Wennink (2025) · Coalitieakkoord D66-VVD-CDA (2026) · CPB-analyse coalitieakkoord (2026) · CPB MEV 2027 · CPB 'De Nederlandse overheidsschuld op lange termijn' (2025) · OESO Economic Survey Netherlands (2025) · ASML jaarverslag en country-by-country report 2025 · DNB (2025) · NOS. Zie bronnen.